Zzp'ers verzekeren zich onvoldoende

Illustratie_Het_Broodfonds_4

Kees Kraaijeveld schreef 29 januari een interessante column in Vrij Nederland over de negatieve effecten van het onverzekerd zijn als zelfstandige. De column is via deze link te lezen op de site van Vrij Nederland maar staat ook hieronder.

 

Zzp'ers verzekeren zich onvoldoende

Nederland wordt ondernemender, tot vreugde van het kabinet. Minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (ELI) twittert dat ondernemers de ruggengraat van de economie zijn en dat zzp'ers een 'essentiële bijdrage' leveren. Minister Kamp van Sociale Zaken spreekt waar hij maar kan zijn waardering uit voor de zelfstandigen zonder personeel, die inmiddels veertien procent van de beroepsbevolking vormen

Verhagen en Kamp zijn terecht trots. Maar als de ministers naar de toekomst zouden kijken, dan ligt in de trots van nu de misère van morgen reeds besloten. Er zijn zo veel zzp'ers (zevenhonderdduizend) dat ze een serieuze bedreiging vormen voor ons stelsel van sociale zekerheid. Zzp'ers verzekeren zich onvoldoende. Honderdduizenden van hen hebben op dit moment geen werkloosheidsverzekering, geen arbeidsongeschiktheidsverzekering en geen pensioen. Dat dit op termijn een sociaal en economisch probleem wordt, kunnen de trotse ministers nu al op hun vingers natellen.

Met oog op de naderende misère heeft Kamps voorganger Donner in 2009 de SER om advies gevraagd. Hij wilde weten hoe de situatie van de zzp'er te verbeteren is door een andere inrichting van de sociale zekerheid, 'bijvoorbeeld op basis van gedragseconomische inzichten'. Het advies, Zzp'ers in beeld, ligt nu bij minister Kamp op zijn bureau. Het is een lezenswaardig werk, waarin de SER de economische meerwaarde van de zzp'er weergeeft én schetst hoe de toekomst van de zzp'er eruit ziet.

Niet best dus. Neem de arbeidsongeschiktheid. Ooit waren alle zelfstandigen hier verplicht tegen verzekerd, net als werknemers. Maar de zzp'ers vonden de verplichte publieke verzekering te duur. Ze zouden het zelf wel regelen, met als resultaat dat de helft van de zzp'ers nu niet is verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid. Met het pensioen is het nog erger gesteld. Tachtig procent van de zzp'ers geeft aan onvoldoende pensioen op te bouwen. Een kwart bouwt helemaal niets op.

Zzp'ers zeggen steevast dat het voor hen 'te duur' is hun eigen sociale zekerheid te regelen. Ze realiseren zich niet dat werknemers in loondienst ook ruim zes procent van hun salaris inleveren om verzekerd te zijn tegen arbeidsongeschiktheid en dat ze een vijfde van hun tijd werken voor hun pensioen. 'Te duur' betekent voor een deel van de zzp'ers dat ze hun opdrachtgever onrealistisch lage tarieven rekenen (waarin geen rekening wordt gehouden met af te dragen premies). Bij zelfstandigen die de premies wel kunnen maar niet willen betalen, is sprake van een typisch menselijke combinatie van kortzichtigheid en zelfoverschatting.

Het is verbazingwekkend te moeten constateren dat de SER aan het eind van dit prachtrapport vol inkijkjes in de al te menselijke psyche van de zzp'er, zich eenvoudigweg beroept op diens 'eigen verantwoordelijkheid'. De SER wil wat wettelijke aanpassinkjes hier en wat fiscale facilitering daar, en verder moeten die honderdduizenden onverzekerde zzp'ers het maar zelf uitzoeken.

Klaarblijkelijk hebben de wijze dames en heren van de SER over het hoofd gezien dat minister Donner ze had gevraagd om advies 'op basis van gedragseconomische inzichten'. Als de gedragseconomie ons iets leert, dan is het dat de menselijke beslisser zich gedraagt als de gemiddelde zzp'er: hij overschat zichzelf en denkt niet aan later. Minister Kamp, die nu de kabinetsreactie op het zzp-advies schrijft, moet zichzelf een groter gedragseconoom tonen dan de SER-deskundigen. Willen we over twintig jaar niet opgescheept zitten met honderdduizenden voormalig zzp'ers die ziek en oud in de armoede leven, dan moet hij nu ingrijpen.

Anders dan de SER en de zzp'ers zelf willen, maar conform de hedendaagse gedragseconomische inzichten, moet minister Kamp de zzp'ers verplichten hun sociale zekerheid te regelen. Voortaan moet voor elke zelfstandige die zich meldt bij de Belastingdienst het vakje 'pensioenopbouw' en 'arbeidsongeschiktheidsverzekering' standaard staan aangevinkt. Een beroep doen op de eigen verantwoordelijkheid van de zzp'er werkt niet, zo leert de praktijk. Kamp moet ingrijpen.

De toekomst van de zzp'ers is te belangrijk om aan de zzp'ers over te laten.



Sitemap